• Recensie van ‘Alles kla(a)r’ – Valse vrienden tussen het Duits en het Nederlands

    Alles kla(a)r? – Valse vrienden tussen het Duits en het Nederlands – en hoe je deze kunt vermijden

    De zogenaamde ‘Falsche Freunde’ blijven een bron van ergernis of zorgen voor een hoop hilariteit als een Duitser Nederlands probeert te spreken of een Nederlander denkt dat het Duits (op de naamvallen na) een peulenschil is. Ik weet nog dat mensen begonnen te schaterlachen toen ik na mijn eerste lessen Nederlands zei: “Ik kwam hem op de vloer tegen”. Ik had ‘gang’ moeten gebruiken, werd me vriendelijk uitgelegd. Gelukkig was dit nog een enigszins onschuldige fout want de schijnbaar voor de hand liggende vertaling van ‘In de kamer fikt het’ wil ik de lezer hier toch even besparen. Maar het moge duidelijk zijn dat woorden die in het Duits en Nederlands sterk op elkaar lijken, niet per se dezelfde betekenis hebben.

    Daarom heeft Erlijn van Genuchten een hoop werk verricht om ca. 400 van deze bedrieglijke termen eens zorgvuldig te onderzoeken. Hierbij heeft ze zich niet louter beperkt tot het vermelden van de vermeende en de juiste vertalingen, maar ze geeft ook tekst en uitleg. En dat is belangrijk. Kemper Conseil uit Tilburg heeft derhalve dit 300 pagina’s tellend boekwerk gepubliceerd dat uitstekend geschikt is als naslagwerk voor beginners die de (Duitse) taal willen leren, maar ook voor gevorderden die weleens gaan twijfelen. Het is bedoeld om Nederlanders die Duits spreken en Duitsers die Nederlands spreken te behoeden voor uitglijders. Doordat het boek in het Nederlands is geschreven, ligt het gebruik door Nederlanders wellicht iets eerder voor de hand.

    Na een korte inleiding met wat theorie start het boek met alle termen en hun omschrijvingen. Hierbij heeft Van Genuchten gekozen voor een indeling qua alfabet van Abgang tot Zwang. En als je bijvoorbeeld de term ‘Abgang’ bekijkt, zie je dat dit in het Nederlands afsprong, afdronk, miskraam of sneuvelen kan betekenen terwijl de klank van het woord eigenlijk zou suggereren dat de betekenis ‘afgang’ zou zijn. Niet dus, want dat is ‘Blamage’ of ‘Debakel’ in het Duits. Vervolgens worden nog allerlei andere formuleringen en termen aangereikt om de gewenste strekking over te brengen. Het gaat dus niet louter om de contrastieve weergave van twee begrippen maar om een presentatie van een geheel van begrippen waarbij het soms lijkt alsof de ‘instinker’ meer de aanleiding is om bepaalde terminologie toe te lichten.

    Dat betekent voor de gebruiker van het boek vooral dat je het niet van A tot Z zult doornemen maar wellicht eerder gericht op zoek gaat naar een term. En hierbij zal de gebruiker vaststellen dat natuurlijk niet alle termen die tot misverstanden leiden, ook vermeld zijn. Het voorbeeld uit de inleiding (fikken) ontbreekt bijvoorbeeld. Maar bij de Duitse term ‘Gang’ vindt de gebruiker onder andere ook het voorbeeld: Hij moet voor straf op de gang staan. Duits: Er muss zur Strafe auf dem Flur stehen. Hierbij wordt nog wat uitleg gegeven: Een gang als een verbinding of doorloop vertaal je meestal met Gang maar Flur kan ook.

    Het voordeel van het boek is dus tevens het nadeel: omdat hier begrippen bij elkaar worden gebracht die eigenlijk juist niets met elkaar te maken hebben, lijkt de structuur soms extra verwarrend. De alfabetische volgorde zorgt dus eveneens niet voor een thematische groepering. Daarom is de lezer afhankelijk van een complete en overzichtelijke index, want anders wordt het haast onmogelijk om een begrip te vinden. En de index is nog voor verbetering vatbaar. ‘Gang’ is te vinden in de index, en maar liefst met twee paginavermeldingen: een keer voor ‘Spaziergang’ en een keer voor het bovengenoemde voorbeeld. ‘Vloer’ en ‘Flur’ zoekt men echter tevergeefs. Een naslagwerk moet hier gewoon compleet zijn en vanuit elke invalshoek het zoeken vergemakkelijken.

    Iedereen die Duits of Nederlands geleerd heeft, kent de typische falsche Freunde zoals het Nederlandse ‘bellen’ (Duits: anrufen/telefonieren) en het Duitse ‘bellen’ (NL: blaffen) of het Nederlandse ‘slim’ (Duits: klug) en het Duitse ‘schlimm’ (NL: erg) natuurlijk. In de index staan ‘anrufen, telefonieren’, ‘blaffen’, ‘klug’ en ‘erg’ helaas niet, maar ‘bellen’, ‘slim’ en ‘schlimm’ wel, dus de ‘echte’ valse vrienden. Het lijkt alsof van de onzekere zoekende wordt verwacht dat hij bij voorbaat al weet wat wordt gezocht. Het is dus te wensen dat de index bij een volgende uitgave flink wordt uitgebreid en verbeterd.

    Al met al echter een handig boek met een interessante insteek om terminologie te leren en de eigen woordenschat uit te breiden. Door de contrastieve opbouw is het boek als naslagwerk zeer geschikt.

    Alles kla(a)r

    Auteur: Erlijn van Genuchten

    Uitgeverij: Kemper Conseil, Tübingen, 2014

    ISBN 978 907 6542 744

    304 pag.

    € 24,90.

     

     

     

     

     

Comments are closed.